Cyclisch werken: van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’
Ramon
Bij Lister is ‘naast de cliënt staan’ altijd een belangrijk uitgangspunt geweest. Maar de wereld om ons heen verandert. Gemeenten vragen bijvoorbeeld om meer hulp in de eigen omgeving van de cliënt. Voor Lister betekent dat een andere kijk op herstel.
Die andere kijk betekent dat we minder taken van de cliënt overnemen. In plaats daarvan organiseren we de juiste steun. We gaan dus van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. Om cliënten goed te helpen, werken we met een duidelijk doel. We kijken ook regelmatig of onze aanpak nog werkt. Als het nodig is, passen we het plan aan. Door deze stappen steeds te herhalen, sluit de hulp altijd aan bij wat de cliënt echt nodig heeft.
Ggz-specialist Ramon Hofman maakt deel uit van de werkgroep Zorgplan, onderdeel van Methodisch Werken. In dit artikel vertelt hij over de verschuiving van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’ en wat dit betekent voor onze passie voor de zorg.
Walhalla
‘Toen ik 7 jaar geleden bij Lister begon, voelde dat als een walhalla,’ vertelt Ramon. ‘In de ggz-behandeling moest ik superefficiënt met mijn tijd omgaan. Soms zag ik wel honderd cliënten per maand. Hier was er ineens tijd. Toch vroeg ik me af: doen we er wel iets goeds mee? Zorgplannen van 20 pagina’s bleven soms jarenlang hetzelfde en er werd amper naar omgekeken.’
Lange tijd was het bij Lister gebruikelijk om vooral naast de cliënt te staan. Begeleiders bonden cliënten aan zich en stuurden zo min mogelijk. De cliënt bepaalde het tempo. Dat paste bij de tijd.
‘Die manier van werken zit nog steeds een beetje in de muren van Lister,’ zegt Ramon. ‘Medewerkers die ermee zijn opgegroeid voelen zich er nog altijd senang bij, en ze zijn er ook goed in. Ze kunnen goed contact maken en aansluiten, ook bij cliënten met complexe problemen.’
Op eigen benen
De zorg verandert. Gemeenten vragen om kortere wachtlijsten en meer ondersteuning in de eigen omgeving van de cliënt. De rol van de hulpverlener verandert hierdoor. Ramon: ‘Je onderzoekt nu samen met de cliënt wat er nodig is om een doel te bereiken. We kijken eerst naar wat de cliënt zelf kan. Kan de cliënt iets nieuws leren? Dan helpen we daarbij. Lukt leren niet (meer)? Dan zoeken we naar een oplossing voor de lange termijn. We kijken wie of wat de cliënt dan het beste kan ondersteunen. Het doel is dat cliënten zo zelfredzaam mogelijk worden op het gebied van wonen, werken, sociale contacten en vrije tijd.’
‘De uitdaging is om twee dingen te combineren: de sterke relatie met de cliënt én cyclisch werken aan herstel.’
Ramon Hofman
‘De vraag is steeds: wat doen we, hoelang blijven we en waar werken we naartoe?’ zegt Ramon. ‘We kijken hoe we een cliënt kunnen helpen om zelf hulp te vragen aan mensen om hen heen. Denk aan hulp bij het stofzuigen of samen een kopje koffie drinken op een slechte dag. Als familie of buren dat kunnen doen, is onze professionele zorg uiteindelijk minder hard nodig.’
Niet voor iedereen
Belangrijk om te noemen is dat deze aanpak niet voor iedereen geschikt is. ‘Een deel van onze doelgroep willen we juist aan ons binden. Daar is ‘zorgen voor’ nog steeds nodig, legt Ramon uit. ‘Dit onderscheid moeten we denk ik nog wat scherper maken, want dit vraagt een heel andere aanpak. Ook bij dit soort hulp is het belangrijk om volgens een vast plan te werken. Zo weten we precies wat we gaan doen.’
Weerstand tegen IRB
Lister gebruikt twee methodes voor herstel: motiverende gespreksvoering en de Individuele Rehabilitatie Benadering (IRB). Vooral die laatste methode riep in het begin weerstand op. ‘Het is een duidelijke manier van werken met een vast stappenplan,’ zegt Ramon. ‘Dat is precies het tegenovergestelde van hoe we bij Lister gewend waren te werken.’ Volgens hem wordt soms onderschat hoe groot deze verandering is. ‘Betrokken zijn en naast de cliënt staan is de passie van veel medewerkers. Hierdoor wisten we vaak niet meer precies waar we naartoe werkten. Maar is dat wel de beste manier om mensen te helpen?’ Werken volgens de stappen van IRB kan voelen alsof je de persoonlijke band met de cliënt verliest. Maar eigenlijk is die goede samenwerking juist de basis: zonder een sterke vertrouwensband kun je de eerste stap van de IRB niet eens zetten.
Individuele Rehabilitatie Benadering (IRB)
Een aanpak waarbij cliënt en begeleider samen stap voor stap werken aan persoonlijke doelen, zoals wonen, werken of sociale contacten.
Motiverende gespreksvoering (MGV)
Een gespreksmethode die cliënten helpt om zelf stappen te zetten. Je praat samen over wat de cliënt wil bereiken en wat er nog in de weg staat.
Cyclisch werken
Na het eerste gesprek maken we samen met de cliënt een plan. We bespreken regelmatig of dit plan nog werkt. Als het nodig is, passen we het plan aan. Zo krijgt de cliënt precies de steun die nodig is om doelen te bereiken.
Gereedschapskist
Ramon nuanceert: ‘Het vraagt vooral om een andere manier van denken. De methodes moeten helpen, niet beperken. Zie het als gereedschap uit een gereedschapskist. Als een situatie daarom vraagt, pak je het gereedschap dat past. Het gaat niet om een strak kader, maar om goede begeleiding.’
Het zorgplan helpt daarbij als een ‘stip op de horizon’. Begeleider en cliënt bespreken samen wat de cliënt wil leren. ‘We lopen samen op, motiveren en kijken regelmatig terug naar het plan. Zo loopt een traject niet eindeloos door.’ Het plan laat ook zien welke stappen een cliënt maakt. ‘Dat het soms ook even niet lukt, hoort er ook bij.’
Herstelgericht werken betekent dat we op een nieuwe manier kijken. De kracht van Lister is nog steeds het persoonlijke contact. De uitdaging is om dat te combineren met cyclisch werken aan herstel. Zoals Ramon het zegt: ‘Naast iemand staan blijft belangrijk. Maar we willen ook samen stappen vooruit zetten.’
Tekst: Sam Dekkers
Beeld: Maartje Kuperus
